Schulden, verslaving, werkloosheid, psychiatrie. De kwaliteit van de opvoeding is vaak één van de eerste dingen die eraan moet geloven als een gezin in de problemen raakt’  Dit vertellen Jeanet de Paauw en Angèl ter Huerne, die beide  werken bij de thuisorganisatie Livio als Gespecialiseerd Verzorgenden/thuisbegeleiders. Zij begeleiden mensen in hun thuissituatie bij het aanpakken van allerlei problemen. Het geven van opvoedondersteuning is één van hun taken. Hiervoor gebruiken zij het Triple P-programma. 

‘Afgelopen week zei een moeder tegen me dat ze zo blij was dat ze nu eindelijk een beetje wist wat opvoeden was’, vertelt Jeanet. Voordat ze met Triple P aan de slag ging werd er veel geschreeuwd in het gezin en soms zelfs geslagen. Nu ziet ze  hoe het opvoeden stap voor stap verbetert.’  

Wat is er in jullie aanpak veranderd nu jullie met Triple P werken?

‘Ik maak gebruik van de Triple P materialen’ vertelt Angèl. ‘De DVD werkt heel goed bij ouders. Ze zien de gezinnen op de DVD en herkennen hun eigen valkuilen. Ook de folders gebruik ik veel. Ik zeg altijd tegen ouders: ’Als er niet ook heel veel andere ouders bestonden die het net zo lastig vinden als jullie, dan zouden deze folders er niet zijn’. Dit stelt ze gerust, dat ze niet de enige zijn met zulke vragen. Ook kom ik minder snel met oplossingen. Ik vraag meer door. Ouders vinden dat wel wennen in het begin, ze denken dat je meteen met een oplossing komt. Nu leg je ze keuzes voor. Als ouders nu een opvoedaanpak kiezen, is dat echt hun eigen plan. Ze kiezen uit de informatie de aanpak die het beste bij hun past.” 

Jeanet: ‘Ik maak nu vaker gebruik van een rollenspel om situaties te oefenen. Voordat ik met Triple P aan de slag ging, deed ik dat eigenlijk nooit. Het voelde een beetje vreemd om een situatie na te spelen. Nu zet ik zo’n rollenspel wel in. Het is heel leerzaam om op die manier te oefenen, ik gebruik het bijna dagelijks.  

Angèl: ’Soms is het ook lachwekkend. Een moeder had een zoon met driftbuien. Ik deed hem na door op de grond te gaan liggen, met armen en benen te spartelen en te schreeuwen. Moeder moest er verschrikkelijk om lachen en riep: “Ja, je doet hem precies na, zo doet hij dat!”. Nadat we uitgelachen waren zijn we gaan oefenen met het aanpakken van die driftbuien. Want lachen is natuurlijk geen handige reactie. Dan doet een kind het juist.’ 

Jeanet: 'Mannen betrekken bij de opvoeding was in het verleden vaak op de een of andere manier een probleem. Triple P is echter heel duidelijk en doelgericht. Misschien dat het daarom erg aanslaat bij mannen. Ik werk met een vader die vroeger nooit bij de opvoeding betrokken was. Nu doet hij het hartstikke goed. Hij doet het nu eigenlijk veel beter dan zijn vrouw, dan is dan ook wel weer lastig.’ 

Angel vertelt: ‘Ik begeleid een moeder die voor haar eigen problemen in behandeling is bij de GGZ. Deze moeder was zo enthousiast over Triple P dat ze het aan alle andere moeders in haar therapiegroep vertelde. Nu ben ik gevraagd om ook daar meer te komen vertellen over het programma. Een gezin kan soms jaren allerlei hulpverlening hebben gehad zonder dat er veel verandert, en met Triple P blijk je dan opeens vooruitgang te boeken. Dat het programma helpt tegen kindermishandeling klopt. Wij zien elke dag dat ouders hun pedagogische onmacht kwijtraken, stoppen met schreeuwen en slaan.’ 

Jullie hebben vaak te maken met vrij complexe en zware problematiek, zowel bij ouders als bij hun kinderen. Eigenlijk is niveau 3, waar jullie op getraind zijn, bedoeld voor licht pedagogische hulp. Hoe doen jullie dat?

Jeanet: ‘Soms worden we juist ingeschakeld door de geïndiceerde zorg. Bijvoorbeeld als ouders er nog niet aan toe zijn om op niveau vier of vijf aan de slag te gaan maar er wel hulp nodig is. Dan beginnen wij gewoon met niveau drie. Als ouders wel op niveau vier of vijf bezig zijn, kunnen wij ondersteunen door de begeleiding in de dagelijkse praktijk te doen. Of door het doen van de nazorg, zodat na het afronden van Triple P de nieuwe vaardigheden die ouders hebben geleerd niet wegzakken. Sommige ouders houden zich heel goed vast aan dat wat ze geleerd hebben, maar in sommige gezinnen zie je ook dat je het geleerde moet onderhouden. Laatst werden we op verzoek van een gezinsvoogd betrokken bij een gezin. Een kind was een tijd uit huis geplaatst geweest en kwam voor het eerst weer een weekend bij de ouders. Dan staan wij, ook incidenteel in het weekend, klaar om de ouders te helpen met opvoedondersteuning. We komen ook ouders tegen die nog geen geïndiceerde zorg willen, maar dat eigenlijk wel nodig hebben. We willen graag afspraken maken met de organisaties die niveau vier en vijf uitvoeren om te kijken of we voor deze ouders de drempel wat lager kunnen maken. Bijvoorbeeld door gezamenlijk met het gezin te werken.’ 

Angèl: ‘In de multi-problemgezinnen kunnen wij Triple P niveau drie niet uitvoeren in het tempo van het programma. Het vereist wel wat aanpassing. Verstandelijk beperkte ouders vinden bijvoorbeeld de formulieren uit het programma erg moeilijk. Daarom werken wij met een schriftje waar ze gebeurtenissen in bijhouden. En met deze ouders moet je de DVD in kleine stukjes bekijken, niet teveel informatie in één keer. Die aanpak kost extra tijd. Een interventie kost normaal maximaal vier keer een half uur, maar met verstandelijk beperkte ouders kan je daar soms gerust vier keer twee uur voor inruimen.’ 

Jullie gaan met Triple P aan de slag bij ouders thuis. Is dat anders dan bijvoorbeeld werken vanuit een kantoor?

Angèl: ‘We doen alles bij de mensen thuis. Ouders en kinderen zijn dan in hun eigen omgeving. Je bouwt dan sneller een vertrouwensband op. Je ziet veel beter hoe ze met de kinderen omgaan. Daardoor kan je gerichter aan verandering werken.’Jeanet: ‘Mensen kunnen zich op een afspraak op kantoor goed presenteren, maar als je thuis bent zie je andere dingen. Je ziet met eigen ogen waar ouders op vast lopen. Soms ziet het er bij de aanmelding uit als een heel eenvoudig probleem. Kom je dan bij de mensen thuis, dan zie je opeens dat er naast het probleem bij de aanmelding ook sprake is van alcoholproblematiek, kindermishandeling of vervuiling. Dat ontdek je niet of veel minder snel als je mensen op kantoor ontmoet.’ 

Hoe kwam je op het idee dat Triple P iets voor jullie zou kunnen zijn?

Jeanet: ‘We zijn in 2007 naar het Triple P congres in het Rabotheater in Hengelo geweest en kwamen daar erg enthousiast van terug.’ Angèl: ’We hebben dus flink aangedrongen bij onze leidinggevende, we wilden de training doen. Jeanet voegt er lachend aan toe: ’Ja, we kunnen erg vasthoudend zijn. Vanuit de gemeente Enschede zijn we toen geschoold op niveau drie.’  

Hoe vonden jullie de scholing?‘

Kort’, antwoordt Jeanet, ‘ik deed de training en had daarna het gevoel dat ik alles opnieuw moest leren. Angèl: ‘Ik was daar ook best onzeker over in het begin. We zitten al jaren in het vak. Je leert niet alleen iets nieuws, je moet ook iets afleren. Een intervisiegroep heb je dan echt nodig. Je kunt dan van elkaar leren hoe je het in praktijk brengt.’

Jeanet: ‘Organisaties moeten echt zorgen voor goede intervisie zodat je het leert toepassen zoals het programma bedoeld is. Is er geen intervisie, dan is de kans dat het verwatert. Dat zou echt jammer zijn.’ 

Jullie zijn erg enthousiast. Is er dan niets op Triple P aan te merken?

Angèl: ‘Je moet bij sommige ouders veel tijd steken in het onderhouden van hun vaardigheden. Ouders met niet al te zware problematiek houden goed vast aan wat ze geleerd hebben, maar in veel gezinnen waar wij mee werken moeten we regelmatig terugkomen om te zorgen dat het niet wegzakt.Ook lastig is dat we informatie voor pubers missen. Dat is wel in ontwikkeling, maar nog niet beschikbaar terwijl er dringend behoefte aan is. We zien zoveel ouders met vragen over hun puber. Ik wil die ouders ook Triple P-informatie kunnen geven.’

Jeanet: ‘En de pilot Stepping Stones. Dat is een Triple P-programma voor ouders met een kind met een beperking. We zien veel ouders met een kind met PDD-NOS, ADHD, een verstandelijke beperking… We zijn heel erg benieuwd naar wat Stepping Stones kan bieden.  

Wat zou je organisaties die overwegen met Triple P aan de slag te gaan willen adviseren?

Jeanet: ‘Voorlichting kan medewerkers enthousiast maken om ermee aan de slag te gaan. Laat ze het werkmateriaal zien, dat maakt zo veel duidelijk. En hoe meer organisaties met Triple P werken des te beter. Dan kunnen we aansluiten bij elkaar. Ouders moeten niet overal andere verhalen horen. Met Triple P weet je waar een ander met het gezin mee bezig is geweest en waar je dus op verder moet gaan.’ 

Het valt even stil. Jeanet: ‘Eigenlijk moet iedereen die opvoedondersteuning aanbiedt Triple P in huis hebben. De resultaten zijn er gewoon naar.’